Genealogie & Overgrootmoeders deze pagina is het laatst gewijzigd op 27-2-2014

Spiegel je aan je
moeder's moeders
    Met genealogie kan je alle kanten uit. Dat valt meteen op wanneer je genealogen ontmoet. Ze verzamelen waardevolle gegevens, maar ieder op een eigen manier. Sommigen zijn vooral geinteresseerd in aantallen en komen met duizelingwekkende getallen. Bij zoveel voorouders kan ik me geen beeld vormen. Dat hoeft ook niet, ze zitten allemaal in een database en zijn per kerngezin direct opvraagbaar. Anderen bouwen een summiere stamboom als basis en zoeken daar mooie verhalen bij. Het worden documenten al dan niet in boekvorm bewaard. Het is een hele kunst om bij het graven in het verleden bijzondere voorouderlijke figuren op te sporen. Je hoort mensen zeggen, dat er nu net in hun familie niets te beleven valt. Dat komt natuurlijk omdat er globaal genomen weinig informatie bewaard is gebleven. Genealogen, oud of jong, je ziet ze eenzaam ploeteren in archieven of in het middelpunt stralen bij familiebijeenkomsten. Ze zijn allemaal verschillend, maar delen dezelfde liefde voor de voorouders. Ze werken aan het in kaartbrengen van een naamstamreeks. En daar zie ik plotseling een heel groot probleem...

    Wanneer de dataverzamelaars versus de verhalenzoekers met elkaar in discussie gaan stuiten ze op de vele onzekere factoren van genealogie als hulpwetenschap. Kinderen kunnen soms een andere vader hebben dan er op papier vermeld staat. Onlangs onthulde schrijfster Annejet van der Zijl, dat biermagnaat Freddy geen biologische Heineken was. Het feit was al wel bekend binnen de familie, maar zij mocht het in de biografie die ze over de oprichter van het biermerk schreef naar buiten brengen. Mogelijk heeft het een precedentwerking en kunnen anderen ook makkelijker voor hun "onechte" (voor)ouders uitkomen. Alleen zijn zulke zaken vaker onbenoemd gebleven dan dat ze middels overlevering zijn doorgegeven.
    Het probleem van onbekende ouders kan iedere genealoog veel onrust bezorgen. Er ontstaan gaten in de stamboom, het zoeken houdt op. Voor mensen met prangende vragen als "waar kom ik vandaan?" is het een onoverkomelijk iets. Gelukkig kan men in deze tijd de hulp van de genetische genealogie inroepen.

    Biologische afstamming werpt een nieuw licht op kwesties van bloedverwantschap en opvoeding. Wat is sterker? Wanneer wordt je identiteit door je genen of door het leven van je opvoeders bepaald. Stief- of adoptiekinderen kunnen zelfs op hun niet-biologische ouders gaan lijken. Er wordt nu onderzocht of genen die als "open elementen" fungeren vatbaar zijn voor "invulling". Dat lijkt ook zo te zijn bij zeer zeldzame gevallen waarbij kinderen vlak na de geboorte verwisseld zijn. Dat zoiets helemaal niet ondenkbaar is, vertelt het verhaal van de tienermoeder Sophie Serrano, die in een Franse kliniek in 1994 de dochter van een ander toegewezen kreeg. Toen het incident ontdekt werd, was het meisje inmiddels al een jaar of twaalf. Sophie wilde het kind dat zij grootgebracht had als haar eigen dochter behouden. Dan zie je hoe gecompliceerd het begrip "nakomeling" kan zijn. Was het voor alle partijen beter geweest als zij het niet ontdekt hadden?

    Tja, en nu dan het grote probleem waarover ik begonnen was. Ik heb het in bovenstaande voorbeelden nog niet aangestipt. Het ligt niet zozeer in het feit dat genealogen de verbintenissen tussen voorouders en nageslacht heel nauwkeurig onder een loep moeten bekijken. Nee, het raadsel waar ik mee worstel, het probleem dat ik signaleer, gaat niet over hoe een stamreeks tot stand komt, of die juist is of dat er mogelijk fouten in zijn geslopen... Het gaat mij erom dat er -in het algemeen- te veel gewicht aan de patrilineaire stamreeks wordt toegekend. Zo veel zelfs dat het de matriliniaire baarreeks overschaduwt. Toen ik aan een vriendin vroeg of zij misschien wist waarom vrouwen zo vaak de genealogie van hun vader belangrijker vinden dan die van hun moeder, antwoordde ze: omdat mannen een grotere stem hebben binnen het gezin. Dat verklaart misschien een heleboel.

    Het thema van Internationale Vrouwendag op 8 maart 2014 is OMDENKEN. Het is een redelijk nieuw begrip en zou een sleutelwoord kunnen zijn voor vrouwen die aan genealogiebeoefening doen. Waarom zouden de vader's vaders meer tot de verbeelding spreken? Vrouwen die zich afvragen waar ze vandaan komen hoeven helemaal niet ver te zoeken. Ze hebben geen database met duizenden namen nodig. Ze kunnen (als ze willen) letterlijk in een rechte lijn, via de voorouderlijke baarmoeders, terug in de tijd. Zo mooi, eenvoudig en puur kan het zijn. Bekijk, als voorbeeld, het NGV-boek "Dameslijnen" uit 2008 en spiegel je vervolgens aan je eigen moeder's moeders.


    Carla van Beers
    februari 2014







familiearchieven.nl benadrukt de betekenis van een familieverhaal en onderstreept het belang van het bewaren en terugvinden van herinneringen en persoonlijke documenten voor historisch, genealogisch en biografisch onderzoek.