Een bezoek aan VILLA NOAILLES, geschreven door Carla van Beers


Les mécènes de l'Art Moderne

Het begon met een kopje koffie op een terras in het oude centrum van Hyères. Op 19-10-2017 ging ik -op bezoek- bij Charles en Marie-Laure de Noailles. Het was een korte wandeling door smalle en stijl omhoog lopende straten naar "Parc Saint Bernard". Sinds 1973 is de tuin van De Noailles opengesteld voor het publiek. Ik baande mij een weg over stenen trappen die overgroeid waren met struiken en planten. Boven gekomen wachtte Villa Noailles met het ruime uitzicht over de stad en aan de horizon de blauwe zee, slechts een paar kilometer verderop. Het moderne huis is gebouwd op een heuvel in de nabijheid van het middeleeuwse kasteel "Le château d'Hyères".
Op weg naar de voordeur bewonderde ik de driehoekige kubistische tuin, waarin de planten in een stenen verdeling mooie vlakken vormden. Via een trap kwam ik bij het hoger gelegen met gras begroeide voorplein. Hier verraste het uitzicht opnieuw: het plein was ommuurd en de verte was alleen door grote open ramen te zien. Omdat ik mij helemaal niet op dit bezoek had voorbereid, liet ik alle nieuwe indrukken als een zoete inval binnenkomen.

Salon rose
Bij de entree in de hal naast de deur zat een dame achter een tafeltje. Vanuit deze makkelijk verplaatsbare receptiebalie ontving zij de gasten door hen een plattegrond te overhandigen. Een man en vrouw met twee kinderen waren voor mij naar binnen gegaan en later kwam er nog een vrouw alleen. Aan de muur hing een groot en vrolijk portret van Charles en Marie-Laure de Noailles.
Er waren vier keuzemogelijkheden op de begane grond: rechts een gang inlopen, links de ene of de andere kamer ingaan of gewoon kijken wat er rechtdoor te zien was. Deze laatste optie voerde me naar de grote roze woonkamer, waar het spel van geometrische vormen bijzonder fraai was en het buitenlicht door een decoratief glazen plafond naar binnen viel.

Modern kasteel
Na het bekijken van de tentoonstelling in de andere vertrekken zoals de leeskamer, de eetkamer, voorraadkamer en keuken, de bloemenkamer met een muurschildering van Theo van Doesburg en twee slaapkamers, daalde ik af naar de parterre. Hier trof ik een gewelfde zaal aan met de expositie "Nouveaux regards". Elk jaar presenteert Villa Noailles van oktober tot januari een fototentoonstelling met film en tekeningen.
Ik hoorde de suppoost met drie vrouwen praten. Hij vertelde dat de villa aanvankelijk een kleine vakantiewoning met vijf slaapkamers was maar toen Charles en Marie-Laure er in 1925 introkken kreeg "la petit maison dans le Midi" al snel diverse aanbouwen met een zwembad en een gymnastiekkamer. Extra grote gastenverblijven volgden. Het geheel werd vanwege de vestingachtige vorm ook wel een modern kasteel genoemd. Het huis is in 1929 door Man Ray vereeuwigd in zijn film "The Mysteries of the Chateau of Dice".

Openlucht slaapkamer
Weer terug naar boven dwaalde ik verder. Op de eerste verdieping was ooit een linnenkamer en bevonden zich de twee aparte slaapkamers van Charles en Marie-Laure. De mannenkamer komt uit op een grootdakterras waar een tot de verbeelding sprekende openlucht slaapkamer met een hangend bed was geweest. Alle vertrekken in het huis (op de roze kamer na) kijken uit op het zuiden en de gangen zijn op het noorden gesitueerd. Met de strakke moderne vormgeving staat de interactie tussen de verschillende ruimtes centraal. Overal zie je herhaling van vormen waarbij het om ritme en de afmetingen gaat. Daarnaast komen de principes van een modern en gezond leven in de architectuur tot uiting. Iedere slaapkamer heeft een eigen badkamer, overal zijn er balkons en grote schuifdeuren, zodat er volop licht en frisse lucht naar binnen kan. Jammer was dat er nu kennelijk te weinig ramen open waren geweest want het rook er erg muf.

Architect en vormgevers
"La petit maison dans le Midi" was de eerste grote opdracht voor architect Robbert Mallet-Stevens, die bekend is geworden als een van de belangrijkste vertegenwoordigers van het Nieuwe Bouwen in Frankrijk.
Op de tweede verdieping maakte hij een torenkamer waar de vijfde slaapkamer van het huis zich bevind. Voor deze ruimte had Sybold van Ravesteyn het interieur ontworpen. Robbert Mallet-Stevens was tijdens de grote "Exposition Internationale des Arts Décoratifs et Industriels Modernes" in 1925 in Parijs geïnspireerd geraakt door de daar goed vertegenwoordigde Nederlanders. Hij zocht zelf een aantal ontwerpers uit voor het interieur. Zij stemden samen met het echtpaar De Noailles hun meubels af op de architectuur. De Iers-Franse ontwerpster Eileen Gray maakte voor hen tapijten en mijn heldin de Oekraïens-Franse Sonia Delaunay leverde "Simultanious fabrics". Opvallend was de ingebouwde klok die nu nog in iedere kamer in de muur terugkomt.

Mecenas
Het was de jonge dichter Jean Cocteau die Marie-Laure Bischoffsheim (1902-1970) in de wereld van de moderne muziek, beeldende kunst en literatuur had geintroduceerd. Na haar huwelijk met Charles de Nouailles (1892-1981) werden zij bekend als mecenassen van avant-gardekunstenaars. Ze ontvingen steeds meer schrijvers en kunstenaars in hun huis in Parijs en Hyères. Ze kochten regelmatig iets aan of steunden kunstenaars met een maandelijkse toelage voor opdrachten. Ze verzamelden het werk van Cubistische kunstenaars zoals Chagall, Braque, Lipchitz, Gris, Léger, Derain, de Chirico en Picasso. In december 1925 kochten De Noailles een werk van Mondriaan. In de jaren dertig breidde ze hun collectie met de komst van het Surrealisme uit met kunst van Miro, Tanguy, Masson, Klee, Ernst en Dali. Ze waren de eerste belangrijke supporters van Salvador Dali en maakten deel uit van een gezelschap van twaalf kapitaalkrachtige kunstverzamelaars die De Zodiac Groep heette. De belangstelling van De Noailles was breed. Naast de schilder-, beeldhouwkunst, architectuur en design begaven ze zich op terreinen als film, fotografie, dans, muziek, literatuur en etnografie.

Invloedsferen
Ze verzamelden diverse objecten, waaronder manuscripten van schrijvers, om belangrijke afspiegelingen van de nieuwe tijd bijeen te brengen. Het echtpaar Noailles zag in de moderne kunst veel sferen samenkomen. Moderniteit was een richting die met de combinatie van vormen ontstond en met name in collages en montages gerepresenteerd werd. Doordat de kunstenaars in aanraking kwamen met antropologische invalshoeken kreeg de moderne kunst een multi-culturele "touch".
De Nouilles steunde een wetenschappelijke missie van Marcel Griaule, waarbij er begin jaren dertig 3500 Afrikaanse objecten van Dakar tot aan Djibouti verzameld werden.
Charles wijdde een groot deel van zijn leven aan botanica en tuinen. Marie-Laure begon zelf met schrijven en schilderen maar ze bleef kunstenaars van de nieuwe generatie steunen tot ze overleed.

Kunstcentrum
In alle kamers van het huis vind je als bezoeker een zuil van papier op de grond. Je kan er een blad van afscheuren voor extra toelichting in het Frans en Engels. Dat is prima, zo krijg je al lezend en kijkend een beeld van het leven van het echtpaar de Noailles die van 1925 tot aan 1970 bij tijd en wijle in dit vakantiehuis geleefd hebben en waar ze hun kunstvrienden ontvingen. Voor mijn smaak was Villa Nouailles te veel museum, met vitrines, objecten en foto's en te weinig huis met sfeer omdat er nergens sprake was van een reconstructie of inrichting.
In 1975 is de villa aangekocht door de gemeente en vonden er in het huis tal van creatieve initiatieven plaats. In jaren die volgden raakte het huis vervallen, het moest het nodig opgeknapt worden. Dat gebeurde in 1989. De restauratie duurde tot 2012.
Met een stapeltje afgescheurde papieren verliet ik Villa Nouailles. Helaas had ik geen boeken kunnen kopen omdat de verkoop bij de kleine receptiebalie niet op alle dagen open was. Een bezoekje aan het naastgelegen kunstcentrum van waaruit jaarlijks terugkerende initiatieven op het gebied van mode en design ontplooid worden sloeg ik over.

Wisselwerking
Na nog wat tijd in de tuin te hebben doorgebracht daalde ik met een hoofd vol indrukken en gedachten weer af naar Hyères. Ik vond het ineens vreemd dat ik het zwembad en de gymnastiekkamer niet gezien had. Ik was helemaal niet in de aanbouw geweest, had ik een ingang of een doorgang gemist of blijft dit gesloten voor het publiek? Mooi: weer een extra reden om nog eens terug te gaan, want het thema van Villa Noailles, de wisselwerking tussen de Mecenas en de Kunst, blijft uitermate boeiend.


    CHARLES ET MARIE LAURE DE NOAILLES Exposition permanente

    Villa Noailles
    Centre d'Art d'intérêt national
    Montée de Noailles
    83400 Hyères
    Frankrijk
    www.villanoailles-photographie.com
    villanoailles-hyeres.com






















media & research de huisdetective / disclaimer