3-7-2013

Bewaarplaats voor familiearchieven (III)

Familieorganisaties willen hun familiearchief in de toekomst veilig stellen. De vraag is of dit ook bij het Centraal Bureau voor Genealogie (CBG) kan. Om antwoord te krijgen toog de afdeling Familie Organisaties (FO) van de Nederlandse Genealogische Vereniging (NGV) naar Den Haag. Tijdens een rondleiding van Sietske Visscher door het depot zagen zij hoe het CBG vele genealogische collecties, dossiers, documenten en boeken bewaard en werd eveneens duidelijk dat zij ook archieven voor derden beheren. Zo zijn de persoonskaarten formeel eigendom van het ministerie van Binnenlandse zaken en is er onder andere een verzameling die toebehoort aan het Koninklijk Nederlandsch Genootschap voor Geslacht- en Wapenkunde, de oudste vereniging in Nederland op het gebied van genealogie en heraldiek. Het CBG herbergt ruim 600 familiearchieven, de omvang ervan varieert van één tot tientallen archiefdozen. Vroeger werden ze nog wel in bruikleen opgenomen, dat is nu verleden tijd.
Een aardige bijkomstigheid van de rondleiding was dat leden van de NGV-FO met eigen ogen konden zien hoe hun uitgegeven familieboeken en ingebonden familiebladen zorgvuldig door het CBG werden bewaard.

Selectiecriteria
Binnenkort zal het CBG met nieuwe selectiecriteria naar buiten treden zodat iedereen via de website kan vernemen wat de voorwaarden zijn. Als landelijk kennis- en documentatiecentrum voor stamboomonderzoek willen zij graag nieuw materiaal verwerven. Een familiearchief kan men bij het CBG gratis onderbrengen, mits het aan bepaalde criteria voldoet. Jean Niewenhuijse, hoofd sectie verzamelingen, gaf tijdens zijn presentatie een overzicht van de aandachtspunten van acquisitie. De NGV-FO leden zagen vrij snel dat er bij het CBG van het in tact laten van hun familiearchief geen sprake zou kunnen zijn. Voor een zilveren tabaksdoos, geborduurde wandversieringen, vakantiefoto's of historische studieboeken is geen plaats. Het CBG selecteert specifieke genealogische of egodocumenten en geeft de voor hen onbruikbare materialen vervolgens terug aan de familie. Voor familieorganisaties kan het opsplitsen of uitelkaar vallen van hun archief pijnlijk zijn, het is in de meeste gevallen helemaal niet wenselijk. Het CBG wil door het maken van onderlinge verwijzingen wel het overzicht van een familiearchief waarborgen, ondanks dat het verspreid is geraakt. Het is een moeilijke afweging die door de organisaties gemaakt moet worden. De belangen lopen niet altijd synchroon. Bij het CBG staat de genealoog en de onderzoeker centraal en bij de beheerder van een familiearchief gaat het om hun unieke en fysieke verzameling.

Onderzoeksmateriaal
Het CBG richt zich op documenten van genealogisch, landelijke of historisch belang. Het argument dat familiearchieven een regio overstijgen omdat er ook informatie uit andere werelddelen bewaard wordt, kan meegewogen worden in de beslissing om een verzameling op te nemen. Het CBG heeft ruime criteria geformuleerd voor familiearchieven, maar het onderbrengen van documenten blijft toch altijd maatwerk. Voor het betoog van Jean Niewenhuijse, dat bepaalde onderdelen uit aangeboden archieven veel beter tot hun recht zouden komen bij daartoe gespecialiseerde of bij regionale instellingen valt veel te zeggen. Het CBG kan tips aanrijken en bemiddelen, maar assisteert niet bij het onderbrengen en plaatsen van de door hen als "onbruikbare" gedefinieerde onderdelen van een familiearchief.
Op meerdere punten waren de leden van de NGV-FO het duidelijk oneens met de selectiecriteria van het CBG. Als algemeen voorbeeld werden de familiekiekjes genoemd. Foto's die door archiefinstellingen in eerste instantie niet op historische waarde geschat werden, bleken later toch relevant te zijn, zoals het geval was met Indische fotoalbums en de herinterpretatie van de Nederlandse koloniale geschiedenis. Het gaat om selectie, zei Jean Niewenhuijse herhaaldelijk, familiekiekjes zijn zeer zeker waardevol maar ze zijn bij een lokale of regionale instelling beter op hun plek.
Ook het onderzoeksmateriaal en correspondentie die gebruikt is voor een genealogische publicatie werd het onderwerp van discussie. De leden van de NGV-FO weten dat het een onmisbare bron is, maar het CBG bewaart geen werkexemplaren van een onderzoek, alleen het eindproduct: het onderzoeksresultaat. Als er nog onderzoeksmateriaal onbenut is en niet gepubliceerd met bronvermelding dan moet zoiets er speciaal uit gehaald worden om het alsnog te bewaren, zei Niewenhuijse, het overige materiaal kan weg. Het CBG bewaart wel alle ongepubliceerde resultaten van een authentiek (en niet gekopieerd) genealogisch onderzoek.

Betekenis
Het ligt in de lijn der verwachtingen dat selectiecriteria voor het bewaren van (onderdelen van) familiearchieven mede gebaseerd zijn op een hierarchisch denkpatroon, in die zin is het ook logisch dat bijvoorbeeld een zilveren tabaksdoos van een man als Willem Drees wel door het CBG bewaard zou worden. Toch blijft het jammer dat hierdoor de archivalia van "minder interessante" families uitgesloten kunnen worden van bewaarplicht. Op de retorische vraag of men een familiearchief dan tegen betaling bij het CBG kon onderbrengen kwam een ontkennend antwoord. Dat selectiecriteria gaten in een collectie slaan is een voldongen feit. Vaak kan het niet anders. Het is goed om de discussie hieromtrent te blijven voeren. Zo werd tijdens het gesprek duidelijk dat de archivaris van het CBG bidprentjes (vanwege de iconografische betekenis) meer waarde toekent dan geboortekaartjes. Met het gevolg dat het CBG wel dubbele bidprentjes bewaart, maar dubbele geboortekaartjes vernietigt. Kunnen deze niet op een genealogische markt verkocht worden, opperde een van de NGV-FO leden nog, want voor ons zijn ze van grote waarde. Maar helaas, dat zou weer te veel organisatie vergen.

Tot slot
En passant meldde Niewenhuijse dat het CBG binnenkort wellicht archiefopslag tegen betaling aan derden zou gaan leveren. Hiervoor zullen geen selectiecriteria gelden. In dat geval kunnen familieorganisaties, als zij zelf geen plaats meer hebben, daar dan hun hele archief (inclusief de bijzondere of emotionele voorwerpen) veilig in eigen beheer onderbrengen.
Jan Schuit, voorzitter van de FO, sloot de dag af met een dankwoord. De missie van de excursie was geslaagd, er was een duidelijke uitleg geweest en die had helderheid gegeven.


Carla van Beers


Vanwege het 10-jarig bestaan van de afdeling Familie Organisaties (FO) van de Nederlandse Genealogische Vereniging (NGV) vond er op vrijdag 28 juni 2013 een extra bijeenkomst voor belangstellende leden plaats bij het Centraal Bureau voor Genealogie.






Lees ook:
  • Vijf eeuwen in particulier bezit
  • Eeuwenoud familiefonds
  • Zedelijke en stoffelijke belangen
  • Bewaarplaats familiearchieven I
  • Bewaarplaats familiearchieven II
  • Het privé-archief van Jan Cremer
  • Bewaarplaats familiearchieven III
  • familiearchieven.nl benadrukt de betekenis van een familieverhaal en onderstreept het belang van het bewaren en terugvinden van herinneringen en persoonlijke documenten voor historisch, genealogisch en biografisch onderzoek.