Clara Jansdochter van Sparwoude en haar eeuwenoude familiefonds

Goede doelen of charitatieve instellingen leven van nalatenschappen en schenkingen en houden wervingscampagnes om zo meer mensen te kunnen bereiken. De donoren geven het geld doorgaans anoniem, maar het is ook mogelijk om een fonds op eigen naam op te richten, met een zelfgekozen doelstelling. Dit kan vanaf € 50.000 via een schenking bij notariële akte of door een beschikking in uw testament. Zo wordt er voor een aantal jaren, ter nagedachtenis, de naam van een dierbare overledene of de naam van een bedrijf of een vereniging aan een goed doel verbonden.

Clara Jansdochter van Sparwoude heeft dat ook gedaan. In haar testament uit 1598 liet de kinderloze Clara onder andere een huwelijksgift vastleggen voor al het nageslacht van haar neven en nichten. Alle jongemannen en -vrouwen konden hier aanspraak opmaken, ze had zelfs een bepaling laten opnemen dat ook kinderen die niet uit een wettelijk huwden stamden er bij hoorden. Clara (geboren omstreeks 1530, gestorven 1615) deed tijdens haar leven veel sociaal werk. Haar man Arent Franckenz. van der Meer (geboren omstreeks 1530 , gestorven 1596) was gemeentesecretaris van Delft. Ze behoorden tot de welgestelde kringen.

Weeskamer
De taak om te bepalen wie recht had op een uitkering van het fonds was gegeven aan de Weeskamer van Delft. Met de jaren en eeuwen die volgden werd dit een steeds ingewikkeldere taak. Haar vermogen bleef groeien, ze had in haar testament ook aanwijzingen gegeven over hoe het geld belegd moest worden. Het charitative fonds werd in 1860 aan het ministerie van Financien overgedragen. Een ambtenaar hield vervolgens de speciaal daarvoor bestemd geslachtsregisters bij.

Ik had nog nooit van Clara van Sparwoude gehoord, maar kwam de naam van het fonds tegen tijdens een onderzoek in een familiearchief. De vraag is: hoe wisten de verre nazaten eigenlijk dat er, na al die jaren, sprake was van een huwelijksgift? Zo zag ik een correspondentie uit de tweede helft van de negentiende eeuw. Nazaten die aanspraak wilden maken op een uitkering, kregen van de secretaris generaal uit naam van de minister van Financien het volgende schrijven: "zij die verzuimen zich in genoemde tijd aan te melden hebben hunner rechten op genoemde uitkering onherroepelijk verloren."

Geslachtregisters
Ruim driehonderd jaar heeft Clara met haar giften bruiden en bruidegommen blij gemaakt totdat de minister op 3 april 1922 besloot om haar fonds, samen met gelijksoortige, maar kleinere fondsen, op te heffen. Haar naam leeft nog steeds op het gemeentearchief in Delft, alwaar delen van de geslachtregisters bewaard gebleven zijn in de archieven van de Weeskamer. Genealoog Everardus Rollema is met hen in contact over de 400e sterfdag van Clara in 2015




17-4-2013 Carla van Beers


In de consistoriekamer van de Oude Kerk in Delft hangt een portret van Clara Jansdochter van Sparwoude door onbekende schilder (1565). Haar graf is terug te vinden onder de kleine kansel in de noorderzijbeuk van de kerk.






Lees ook:
  • Vijf eeuwen in particulier bezit
  • Eeuwenoud familiefonds
  • Zedelijke en stoffelijke belangen
  • Bewaarplaats familiearchieven I
  • Bewaarplaats familiearchieven II
  • Het privé-archief van Jan Cremer
  • Bewaarplaats familiearchieven III
  • familiearchieven.nl benadrukt de betekenis van een familieverhaal en onderstreept het belang van het bewaren en terugvinden van herinneringen en persoonlijke documenten voor historisch, genealogisch en biografisch onderzoek.