erfgoedkwesties 011 © Carla van Beers 4 maart 2010 DEN HAAG


bibliotheek als bewaarplaats
van nationaal geheugen


Het kabinet Balkenende IV is gevallen over de kwestie Uruzgan, in de provinciehoofdstad Tarin Kowt zijn er weer burgers gedood....
Ik lees de aanbevelingen voor de Afghaanse regering. Soils and soil survey needs in relation to economic development. Geen dik rapport, maar een kort en bondig verslag van 24 pagina´s. Hierin geen woord over papaver-teelt, various crops, cotton, sugar beet, sugar cane, oilseeds, silk production…… geen wonder het stuk is geschreven in 1957.

Gelukkig... Nederland zal stoppen met het leveren van militairen voor het International Security Assistance Force. Maar nu zoemt en doemt overal de vraag op of ons land haar Atlantische goodwill zal verliezen. Heeft Nederland zichzelf benadeeld, mag zij als jongste zusje nog wel mee mag praten met de G20? Het hemd is altijd nader dan de rok, want het ondersteunen van een oorlog in een land als Afghanistan heeft meer met de eigen machtsverhoudingen in de wereld te maken dan met het lot van mensen elders op de aardbol. Met een anti militaristische natuur kan ik weinig begrip opbrengen voor oorlogen en vredesmissies waarbij het geoorloofd is om mensen voor het goede doel te doden.
Het Report to the Government of Afghanistan heb ik niet uit de universiteitsbibliotheek van Wageningen gehaald, omdat ik mij met politiek historische vraagstukken wil bezighouden (mijn hemd is ook ...) maar om me in onze familiegeschiedenis te verdiepen. Mr. W.F. van Beers undertook this assignment and was in Afghanistan from 26 October 1955 until June 1956.

Binnenkort is het de honderdste geboortedag van mijn vader en hebben we het idee opgevat om zijn levensloop in plakboekvorm vast te leggen. Met behulp van informatie uit diverse gemeentearchieven is te reconstrueren hoe hij met zijn ouders van de ene plaats naar de andere verhuisde. Dat hij later ondanks zijn gehuwde status zijn nomadenbestaan voortzette is voor ons heel gewoon, maar waar hij was en hoe lang hij er verbleef dat is nog even de vraag.
Wij zijn onzorgvuldig met zijn nalatenschap omgesprongen, alle stoffige verslagen en rapporten uit de studeerkamer verdwenen na zijn dood of in een vuilniszak of in -de bodemloze put- zoals dat bij ons heette. Het betekende dat een van zijn kinderen het meenam en het vervolgens kwijtraakte, want als je er naar vroeg wist niemand meer waar het was….! Het leeghalen van een huis na het overlijden van een naaste is letterlijk en figuurlijk een doodzonde. Ik heb het nu drie keer meegemaakt en het doet vreselijk pijn, wat zou het mooi zijn als er altijd iemand achterbleef die op de tent kon passen zodat het geheugen van een familie beter bewaard kan blijven.

Voor de sloddervossen onder ons brengen de nieuwe media herkansingen. Er zijn veel mogelijkheden, ik kan iedere speurneus de wereldwijde catalogus van WorldCat.org en Antiqbook.com plus de online boeken van Google Books aanbevelen, want je blijft je verbazen over het aantal namen en persoonlijke gegevens die er in opgeslagen liggen. Met de databanken op internet is alle informatie behalve snel doorzoekbaar ook heel goed toegankelijk geworden. WorldCat vertelt je waar de dichtstbijzijnde bibliotheek is, die het door jou gevraagde boek bewaard.
In Wageningen ligt het in 1934 met de typemachine geschreven Praktijkverslag Houtteelt uit Oostenrijk, waarin mijn vader als student heel stellig schrijft dat het bos een houtfabriek is omdat de tijden hard zijn en nog harder en moeilijker worden en er voor idealisme geen plaats meer is. Zo zie je maar hoe wij hiaten in onze familieverhalen kunnen aanvullen. Nooit geweten dat hij ook in Oostenrijk was geweest.

Het is de laagdrempeligheid van het boek als bewaarplaats van informatie dat mij in een jubelstemming brengt. De bibliotheken nemen een speciale plaats in als hoeders van het erfgoed. Het gezegde wie schrijft die blijft is springlevend, degene die schrijft levert een bijdrage aan de Collectie Nederland. In boekvorm krijgen familieverhalen een plek die ze in andere archieven wellicht nooit verwerven kunnen. De Koninklijke Bibliotheek verzamelt publicaties ten behoeve van de samenstelling van de Nederlandse bibliografie en voor permanente bewaring en beschikbaarstelling. Alle bibliotheken te samen vormen dus een groot Nederlands familiearchief. In tegenstelling tot de archiefinstellingen zijn de waardering en selectie methoden van bibliotheken veel ruimhartiger opgezet. Daarom kan je stellen dat een verzameling van boeken als representatie van het erfgoed betrouwbaarder is dan een bronnencollectie. De bronnen die je in een archief kunt raadplegen zijn selectief of exclusief. Ze worden los bewaard, het zijn delen van een geheel, maar het geheel moet je zelf kunnen zien, het zal geconstrueerd moeten worden. De bronnen die in een boek beschreven worden zijn inclusief context. Door het verzamelen, verwerken, interpreteren en samenbrengen van veel informatie zorgt de schrijver ervoor dat het geheel in een kader geplaatst is. Daarmee is het begrijpbaar en toegankelijk geworden en kan het als geheugen worden opgeslagen.
Een verzameling van bronmateriaal uit een archief is niet representatief voor een nationaal geheugen, omdat het een gefragmenteerde berg data is, die bovendien veel gaten bevat, want niet alles kan bewaard blijven, het is een selectie.

Ik wil geen appels met peren vergelijken, alleen licht schijnen op het boek en de bibliotheek als bewaarplaats van het erfgoed op een voetstuk plaatsen. Met boeken, tijdschriften en kranten krijgt de vluchtige waan van de dag een vaste vorm waarmee wij onze familieverhalen en het collectieve geweten kunnen onderbouwen.
Bovendien dienen boeken nog een ander heilig doel: ze kunnen ervoor zorgen dat de inhoud van originele documenten, die om wat voor reden dan ook verloren zijn geraakt, toch nog overgedragen wordt.

Aan iedereen die digitaliseert zou ik willen zeggen: maak alsjeblieft een back-up in ouderwetse boekvorm.



FAO report No 788 (1958) Wim van Beers / Collage met Krant (2008) Carla van Beers





  • het behouden & behoeden van familiearchieven is een taak voor iedereen

  • het archievenblad & het imago van de archivaris

  • weg met het object! verkopen, schenken, afstoffen of verkwanselen

  • Soestdijk, een museum voor familiegeschiedenis

  • het intergenerationeel besef dat jij niet de maat van alle dingen bent

  • de herwaardering van het familielievende ideaal

  • het ecosysteem van een koninklijke familie

  • elite, superkapitalisme of het mecenaat

  • geheime dagboeken & de pijn van een familie

  • erfgoedconsumptie-logica: zoeken is een kunst en vinden is een gunst

  • bibliotheek als bewaarplaats van nationaal geheugen

  • draagmoeders gezocht voor persoonsdossier