erfgoedkwesties 009 © Carla van Beers 11 December 2009 DEN HAAG


geheime dagboeken
& de pijn van een familie

Met het verschijnen van ZKH. Hoog spel aan het hof van Zijne Koninklijke Hoogheid op 30 November 2009 is er alweer een nieuwe studie over het koningshuis bijgekomen! Ik lees het graag. De auteurs beogen geen rellerig boek te maken, maar willen met een presentatie van talloze authentieke brieven, dagboeken en unieke foto's opzienbarende feiten weergeven. Met de lancering van het boek vragen ze aandacht voor een doofpotaffaire die zich in de kwetsbare naoorlogse periode afspeelde in onze hofkringen. Ze hebben daarbij veel bronnen geraadpleegd, onder andere documenten die na de dood van prinses Juliana (2004) en Prins Bernard (2004) in het Nationaal Archief openbaar zijn geworden. Met stukken uit het familiearchief van Gerrie van Maasdijk, die als een rode draad door het boek heen lopen, werpen de auteurs Jort Kelder & Harry Veenendaal licht op het verhaal dat in de wandelgangen ooit beweerd werd. Prins Bernhard zou in 1950 betrokken geweest zijn bij wapenhandel (of nog erger, bij een poging tot een staatsgreep) in de jonge republiek Indonesië.

ZKH. Hoog spel aan het hof van Zijne Koninklijke Hoogheid is een goed leesbaar, boeiend, intrigerend en mooi vormgegeven boekwerk. Niet rellerig bedoeld, maar wel met veel branie gelanceerd. Ik moet zeggen dat ik het broodje bal gehalte van de branie best leuk vind, maar ik heb wel bedenkingen... omdat ze Fasseur als een historische witwasser en een van hogerhand gestuurde hofbiograaf afschilderen en ik snap de bedoeling daar niet van. Cees Fasseur besteedde in zijn boek Juliana en Bernard, het verhaal van een huwelijk, de jaren 1936-1956, dat in 2008 uitkwam, nauwelijks aandacht aan de kwestie die Kelder & Veenendaal beschrijven, terwijl hij de dagboeken van Van Maasdijk, via Veenendaal, ook ter inzage had gekregen.

Dat Veenendaal & Kelder over deze episode nu een discussie willen starten is misschien lofwaardig maar is het nodig? De kinderen van de in 2004 overleden Gerrie van Maasdijk, de voormalig secretaris en kamerheer aan het hof, vinden van wel. Zij voelen zich zeer benadeeld door de wijze waarop historicus Cees Fasseur hun vader in zijn boek heeft neergezet.
Het NRC (2-12-2009) wil de soep niet zo heet eten als die wordt opgediend. Met wel of geen coup, de lezer mag kiezen als kop, leggen ze de wijsheid van de geschiedfilosoof Frank Ankersmit als troef op tafel. “De beste historische theorie is de theorie die aan de meest uiteenlopende feiten de meeste samenhang kan geven. Een goede theorie verklaart dus niet alleen de loop van een stukje geschiedenis, maar kan ook verbanden leggen met zaken die er aanvankelijk los van leken te staan.” Het gevaar dat men te veel samenhang gaat zien tussen zaken die niets met elkaar te maken hebben ligt op de loer. “Interpretaties van de geschiedenis die lijken op complottheorieën zijn meestal niet de beste interpretaties.”
Bart Funnekotter plaatst het werk van Fasseur tegenover het boek van Kelder & Veenendaal en vraagt wie heeft er nu gelijk? hij vervolgt: de lezer van beide boeken mag kennelijk kiezen, alsof het zin heeft om - deze (vermeende) leugen voor het Vaderland- te ontzenuwen.
Ze willen het wel graag. Veenendaal stelt vast dat het lastig is om definitieve conclusies te trekken, omdat hij niet alle archieven in kon zien. Veel deuren bleven voor de onderzoeker op slot, vanwege de veiligheid van de staat. Daarom roepen ze uit naam van stichting Ali Baba op tot verder onderzoek en eisen ze openbaarheid.

Het probleem in deze kwestie is dat er volledig voorbij gegaan wordt aan het feit dat er geen gelijk kan zijn. Historicus F. is niet gunstig gestemd over Gerrie van Maasdijk. Historicus V. plaats ZKH in een kwaad dagdicht. Zowel de dochter van G.v.M. als de dochter van ZKH dragen ongewild de pijn van hun ouders met zich mee. Het geeft wederom aan hoe kwesties van de ene generatie doorgroeien naar een volgende generatie en zo een eigen leven gaan leiden.

Van Maasdijk verspeelde zijn vriendschap met de prins maar zijn discretie en loyaliteit aan het koningshuis schond hij niet. Prins Bernard overschreed zijn persoonlijke integriteit niet, die was kennelijk erg rekbaar, maar het bracht wel schade aan die zijn eigen perken ver te buiten ging.
ZKH. Hoog spel aan het hof van Zijne Koninklijke Hoogheid gaat net als het boek van Fasseur over de wandelgangen van mensen met macht maar ook over de kwetsbaarheid van vriendschappen aan het hof. Laten we vaststellen dat er in beide boeken sprake is van een gordiaanse knoop die moeilijk te ontwarren is. Bij het aanschouwen van de meest uiteenlopende feiten negeren mensen nu eenmaal bepaalde invalshoeken omdat zij die gewoonweg niet (er)kennen. Zowel Fasseur als Kelder & Veenendaal belichten de historische feiten vanuit een van te voren ingenomen stelling en perspectief. In hun standpunten staan ze tegenover elkaar. Ze maken ieder een eigen keuze uit -wat er toe doet-.

Maakt het uit of prins Bernard nu wel of niet betrokken was bij wapenhandel of bij een staatsgreep? Kelder & Veenendaal doen (NRC 10-12-2009) nogal hysterisch over staatsgeheimen en Koninklijke familiearchieven die voor hen niet toegankelijk zijn. Ze voeren een handvol paladijnen ten tonele, en roepen dat in een volwassen democratie alle deuren geopend moeten zijn. Ik hou heel veel van deuren openen, van geschiedenis, van monarchisten en van republikeinen, van Nederland en van democratie, maar helemaal niet van de wapenhandel. Als ik dan als lezer of als burger mag kiezen zeg ik dat ZKH, Hoog spel.. een fraai boek is en een zeer welkome aanvulling op het boek van Fasseur. Maar prins Bernard is geen geschiedenis van ons allemaal, houd de archiefdeuren maar gesloten. (Artikel 15 van de archiefwet 1995) Het koninklijkhuis is niet van ons, maar het is er voor ons.
Laten we het eens over het jongensboek van de defensie-adviseurs hebben, over de wapenindustrie, van deze big business wil niemand weten, het is het noodzakelijke kwaad. Wat willen we en wat mogen we weten? Het bloedvergieten en het verwoesten van mensenlevens met wapens gaat gewoon door. Het is de waarheid van vandaag. De Nederlandse staat wordt nu aangeklaagd voor een bloedbad dat door Nederlandse militairen in de periode 1945-1949 in Indonesië is aangericht. Nabestaanden van de moorden in het dorp Rawagede worden door advocaat Liesbeth Zegveld bijgestaan. Maar onze volwassen democratie weet van geen ophouden. Met de drie D´s, van Defence, Development en Diplomacy gaat men ongestoord voort. (welke Dr. Spock heeft die drie D´s bedacht?) De D. van Defence speelt nu, het is onze geschiedenis van morgen.

Of kiezen we voor de drie R´s van Rust, Reinheid en Regelmaat. En als we dan over het koningshuis en vroeger moeten praten, dan kunnen we schrijven over het pacifistische gedachtegoed van Juliana want dat is altijd heel erg onderbelicht gebleven.




Leave them things behind
illustratie nisha-alberti.blogspot.com



  • het behouden & behoeden van familiearchieven is een taak voor iedereen

  • het archievenblad & het imago van de archivaris

  • weg met het object! verkopen, schenken, afstoffen of verkwanselen

  • Soestdijk, een museum voor familiegeschiedenis

  • het intergenerationeel besef dat jij niet de maat van alle dingen bent

  • de herwaardering van het familielievende ideaal

  • het ecosysteem van een koninklijke familie

  • elite, superkapitalisme of het mecenaat

  • geheime dagboeken & de pijn van een familie

  • erfgoedconsumptie-logica: zoeken is een kunst en vinden is een gunst

  • bibliotheek als bewaarplaats van nationaal geheugen

  • draagmoeders gezocht voor persoonsdossier