erfgoedkwesties 006 © Carla van Beers 11 Augustus 2009 DEN HAAG


de herwaardering van
het familielievende ideaal

Wist je dat je bij het vegen van de vloer of van de stoep een wens mag doen? Die wens gaat in vervulling als je de juiste flow van het vegen te pakken hebt. Hoe je dat moet doen kan niemand je vertellen. Of de wens uit zal komen of niet, daar gaat het ook niet om. Het idee is dat je je beseft dat de realiteit van vandaag niet de werkelijkheid van morgen hoeft te zijn, want de realiteit van morgen moet immers nog gemaakt worden. Echt nieuw zal het misschien niet worden want de toekomst is maar al te vaak een re-make van het verleden.

Op het vijfde en driedaagse World Congress of Families in Amsterdam (10 -12 Augustus 2009) staat het gezin als de fundamentale groepseenheid van de samenleving centraal. Door middel van het thema -moderne gezinnen, traditionele waarden- wordt er aandacht besteed aan de toenemende eisen van de moderne samenleving. Het Congress of Families is een wereldwijde coalitie die opkomt voor de positie van het gezin, in een tijd waarin gezinnen steeds minder gewaardeerd worden en het gezinsleven steeds meer uitgehold wordt.
Is dat zo?
Sinds 1997 worden de congressen bezocht door academici, onderzoekers bij denktanks, religieuze leiders, zakenlieden, politici, journalisten en burgers uit vijftig verschillende landen wereldwijd. Er komen tal van onderwerpen aan bod, zoals de uitdagingen en ontwikkelingen van de arbeidsparticipatie en de wens van veel ouders om in vrijheid te kiezen voor de opvoeding van hun kinderen. Het uitgangspunt van het World Congress of Families is artikel zestien, lid drie van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens: Het gezin is de natuurlijke en fundamentele groepseenheid van de maatschappij en heeft recht op bescherming door de maatschappij en de Staat. Maar omdat het initiatief tot de congressen bij dr. Alan Carlson van het Howard Center for Family, Religion and Society (VS) ligt en er voornamelijk Christelijke organisaties aan deelnemen roept het evenement bij humanisten en niet kerkelijke gelovigen een doembeeld uit het verleden op. Bij de RAI uiten linkse betogers hun ongenoegen over de deelname van conservatieve christelijke groeperingen die tegen homoseksualiteit, voorbehoedsmiddelen en abortus zijn.

In Engeland ziet de oud leider van de conservatieven Iain Duncan Smith het gebroken gezin als de belangrijkste oorzaak van veel sociale misstanden. De nadruk van het individualisme van de laatste decennia heeft het belang van het gezin voor een kind verwaarloosd. (NRC 21-7-2009) Hij meldt dat het gezaghebbende instituut MORI vorig jaar signaleerde dat ruim 60 procent van de ondervraagden meent dat er sprake is van een gebroken samenleving. Duncan Smith refereert aan de vele één ouder gezinnen waar moeders kinderen hebben van diverse vaders en waar deze kinderen het patroon van deze levenswijze vervolgens voortzetten zonder dat er enige sociale verbetering te zien is.
De gedachte dat er sprake zou zijn van een gebroken samenleving, geven mij samen met de bovengenoemde lofzang van het World Congress of Families op het traditionele gezin, genoeg voer en vuur om te pleiten voor een museum voor familiegeschiedenis. Het past in de tijdgeest. De herwaardering voor het familielievende ideaal is alom vertegenwoordigd. Er is tot op heden (uitzonderingen daargelaten) in musea te weinig aandacht besteed aan kleine of persoonlijke verhalen omdat het zwaartepunt meestal bij prominente figuren en belanghebbende gebeurtenissen ligt. Verhalen worden verteld aan de hand van grote lijnen, historische feiten, zonder een persoonlijke connotatie. Prive-zaken of familieaangelegenheden zijn in Musea min of meer taboe of van ondergeschikt belang, ze doen er niet toe.
Is dat zo?

Er zijn veel noemenswaardige ontwikkelingen in de maatschappij. Professionals en historici gaan steeds meer waarde hechten aan familieverhalen en egodocumenten. Het belang van familienetwerken krijgt betekenis voor onderzoekers. Genealogie beoefening neemt toe. Mensen willen graag -in the picture staan- en hechten minder aan privacy. Door identiteitsproblemen wil men weten waar men vandaan komt. Op televisie verschijnen veel programma´s met het thema familie. Erfgoedinstellingen en bibliotheken spelen wel in op de nieuwe ontwikkelingen oa. met interactieve websites, maar ze kunnen er vanwege hun prioriteiten nooit volledig voor gaan. Ik kan mij ook voorstellen dat zij het wel graag willen uitbesteden aan een museum of centrum voor familiegeschiedenis, zodat zij zich weer volledig op hun oorspronkelijke taak kunnen richten.

Nu ik hier een museum voor familiegeschiedenis of museum met familiearchieven aan het promoten ben, zie ik deze instelling functioneren als een overkoepelend orgaan dat samenwerkt met allerlei instituten in Nederland en in het buitenland. Op deze wijze is het museum het aangewezen aanspreekpunt voor familieleven, zij promoot het belang van àlle familieverhalen en verhaalt van persoonlijke geschiedenissen, inclusief gebroken gezinnen, homoparen, samengestelde gezinnen of kinderloze stellen. We leven in de RE-MAKE van het verleden, het is geen COPY van vroeger. Het museum is het aangewezen aanspreekpunt voor individuen in Nederland en geeft toeristen een kijkje in de keuken van het Hollandse gezinsleven.
Het nieuwe museum ondersteunt de reguliere musea en erfgoedinstellingen. Het laat de verhalen van de gewone mensen zien, of ze nu wel of geen nageslacht hebben, belangrijk of onbetekenend zijn, van buitenlandse origine of oer Hollands, welgesteld of arm, muzikaal of crimineel, interessant of saai, godvruchtig of goddeloos. Het gaat erom dat er diversiteit is en geen hierarchie. Er zijn alleen verhalen die boeiend verteld en verbeeld kunnen worden en waar je jezelf al dan niet in kunt herkennen. Het spreekt voor zich dat er bij het maken van de tentoonstellingen veel mensen uit het publiek betrokken zijn. Zij dragen bij en maken deel uit van de familie Nederland.

Zijn er nog mensen die de stoep vegen. In de grote steden wordt de bezem vervangen door gemotoriseerde blazers. Jammer dat je daar geen wensen mee kan doen. Gelukkig zijn er genoeg andere wensmomenten, van huis uit ken ik het wensbotje uit de kip. En het een-twee-drie-rood-wit-blauw… een-twee-drie-ham-spek-worst …moment. Zo heeft iedereen zijn eigen gebruiken, mythen, tradities en taboes. Echt iets voor het familieverhalenmuseum.

Tot slot is er nog een belangrijke reden waarom er een museum voor familiegeschiedenis moet komen en dat is dat het als bewaarplaats kan fungeren voor briefcollecties, fotoalbums, egodocumenten: familiearchieven. Dan hoeft niemand meer iets weg te gooien. Want nu zitten veel mensen met de nagelaten papieren van hun (voor)ouders waarvan ze niet weten wat ze er mee moeten doen. Erfgoedinstellingen hebben geen klantgericht wervingsbeleid, al zijn ze voor diegene die de drempels weet te nemen wel bereikbaar, maar ze kunnen vanwege hun prioriteiten ook maar beperkte collecties opnemen. Het nieuwe museum voor familiegeschiedenis zal dit gat gaan dichten.



25 jaar getrouwd in Hillegom 1893
illustratie: carla van beers



  • het behouden & behoeden van familiearchieven is een taak voor iedereen

  • het archievenblad & het imago van de archivaris

  • weg met het object! verkopen, schenken, afstoffen of verkwanselen

  • Soestdijk, een museum voor familiegeschiedenis

  • het intergenerationeel besef dat jij niet de maat van alle dingen bent

  • de herwaardering van het familielievende ideaal

  • het ecosysteem van een koninklijke familie

  • elite, superkapitalisme of het mecenaat

  • geheime dagboeken & de pijn van een familie

  • erfgoedconsumptie-logica: zoeken is een kunst en vinden is een gunst

  • bibliotheek als bewaarplaats van nationaal geheugen

  • draagmoeders gezocht voor persoonsdossier